مدیریت بیماری
عمل روده (بای پس ژژنوایلئال)
اشخاصي كه وزنشان 35 تا 40 کیلوگرم بالاتر از وزن طبيعی باشد دارای چاقی مفرط يا مرضی هستند که در معرض خطر ابتلا به بيماریهای گوناگون از قبيل ديابت، فشارخون، بیماریهای قلبی- عروقی، احتمال سكتهی قلبی و مغزی، بروز بيماریهای تنفسی، ایجاد سائيدگی مفاصل در ستون فقرات و پاها، افزايش احتمال ابتلا به سرطانهای سينه و رحم، بیماری كليه، ناراحتیهای كیسه صفرا، واريس پاها و عوارض روانی هستند.
روده كوچك یك لوله 6 متری پیچ در پیچ است که از سه قسمت تشکیل شده است و بیشترین نقش را در هضم و جذب غذا ایفا میکند. به چند سانتیمتر اول این لوله که کوتاهترین قسمت روده کوچک میباشد، اثنیعشر یا دوازدهه میگویند که به معده متصل بوده و غذا مستقیماً از معده وارد آن میشود تا عملیات اصلی هضم غذا شروع شود. قسمت میانی روده كوچك، تهیروده نام دارد و غذای هضم شده از طریق دیواره روده كوچك به جریان خون وارد میشود تا به مصرف سلولهای بدن رسیده و در نقاط لازم ذخیره شود. قسمت سوم روده كوچك، دراز روده نام دارد، در قسمت میانی جذب مواد معدنی چون كلسیم، ویتامین ب12 و … انجام میشود.
دلایل انجام
بای پس نوعی روش جراحی است که در درمان چاقی یا بیماریهای دیگر مانند سرطان، کاربرد دارد. در صورتی که این روش در درمان چاقی بکار رود دو هدف را دنبال میکند:
فرد غذای کمتری میل کند زیرا قسمتی از معده برداشته شده و حجم معده کاهش یافته است. لذا فرد خیلی سریعتر از قبل احساس پر شدن معده و سیری خواهد داشت.
مواد غذایی کمتر جذب شود زیرا قسمتی از روده که در جذب مواد غذایی نقش مهمتری دارد از مسیر خارج میشود، که در این روش، بیماران، ۸۰ تا ۱۰۰ درصد اضافه وزن خود را از دست میدهند.
بای پس ژژنوایلئوم در چه افرادی کاربرد دارد
- افرادی که BMI بالای 40 داشته باشند.
- کسانی که رژیم غذایی مختلف در کاهش وزن آنان مؤثر نبوده است.
- بیماران مبتلا به چاقی مفرط که قادر به رعایت رژیم غذایی نبودند.
روش انجام
جراح قسمت ابتدایی روده را به انتهای ایلئوم در روده باریک متصل مینمایند. با اینکار غذای خورده شده و شیره معده، صفرا و شیره لوزالمعده به جای عبور از مسیر تمامی روده باریک عملاً از یک متری انتهایی عبور میکند و بسیاری از مواد غذایی خورده شده مجال هضم و جذب را در مسیر روده باریک نمییابند. بیمار علیرغم مصرف بالای مواد غذایی به علت عدم جذب کامل آنها اضافه وزن نمییابد و حتی با کاهش وزن چشمگیری نیز به خصوص در ابتدا همراه میشود.
عوارض احتمالی
به دنبال این جراحی فرد ممکن است به عوارض زیر دچار شود:
- یکی از عوارض این عمل سوء جذب بعضی ویتامینها میباشد که با تجویز مکملهای ویتامینی رفع خواهد شد.
- آمبولی ریه عارضهای نادر در این جراحی میباشد.
- خونریزی و عفونت زخم
- استفراغ مکرر که معمولا به دلیل خوب نجویدن غذا اتفاق میافتد و در صورت ادامه استفراغ مراجعه به پزشک ضروری است.
سنگهای کلیوی
- اسهالهای مقاوم
- سنگ صفراوی در 36% موارد در 6 ماه پس از جراحی ایجاد میشود که با مصرف داروهای تجویز شده توسط پزشک قابل پیشگیری میباشد.
در صورت بستری شدن در بیمارستان نکات زیر را رعایت نمائید:
- در بیماران چاق که قرار است تحت عمل جراحی چاقی قرار گیرند اطمینان از سلامت فرد در قسمتهای دیگر بدن حائز اهمیت بسیار میباشد.
- فعالیت طبیعی سیستمهای هورمونی بدن شامل هورمون تیروئید، آدرنال و هورمونهای جنسی که اختلال هر کدام میتواند موجب بروز چاقیهای هورمونی نیز شود قبل از عمل باید بررسی و تائید شود.
- سلامت فعالیت طبیعی کبد، کلیهها، سیستم خونی بدن، سیستم انعقادی و الکترولیتهای بدن در بیماران چاق قبل از عمل بسیار مهم میباشد.
- وجود و میزان دیابت، افزایش چربی و کلسترول خون بیمار و … بررسی میشود.
- به علت خطر بالای وجود سنگهای کیسه صفرا در بیماران چاق انجام سونوگرافی قبل از عمل چاقی توصیه میشود.
- شب قبل از عمل ، شام سوپ میل کرده و از نیمه شب ناشتا باشید.
- موهای قفسه سینه و شکم، تراشیده شود.
- قبل از انتقال به اتاق عمل، مثانه (ادرار) را تخلیه نمایید.
- قبل از رفتن به اتاق عمل اجسام فلزی، دندان مصنوعی و غیره را خارج کنید.
- کلیه لباسها (لباس زیر، جوراب و … ) را در آورید و لباس مخصوص اتاق عمل بپوشید.
- در صورت داشتن سابقه بیماری و سابقه حساسیت (دارویی، غذایی) پرستار و پزشک معالج را در جریان امر قرار دهید.
- در صورتی که بیماری خاصی دارید و تحت درمان هستید، به پزشک و پرستار خود اطلاع دهید، زیرا ممکن است نیاز باشد داروهای شما قطع شده و داروهای جدید جایگزین شود.
- قبل از رفتن به اتاق عمل به شما سرم وصل شده و برای پیشگیری از عفونت طبق دستور پزشک آنتیبیوتیک تزریق میشود.
- این عمل با بیهوشی عمومی انجام میشود و چند روز در بیمارستان بستری میشوید.
- ۲ تا۳ روز پس از عمل شما اجازه خوردن نخواهید داشت.
- تا زمانی که پزشک اجازه نداده است از مصرف مایعات خودداری کنید.
- در صورت اجازه پزشک و نداشتن تهوع و استفراغ ابتدا کمی مایعات بخورید و در صورت نداشتن مشکل میتوانید مصرف مایعات را بیشتر نمایید.
- پس از جراحی معده شما به حجم 30-15 سیسی کاهش مییابد لذا ضروری است حجم مواد غذایی مصرفی خود را کاهش دهید. تا دچار تهوع و برگشت غذا از مری به دهان نشوید.
- در بستر پاها را حرکت دهید، تا از لخته شدن خون در پاها پیشگیری شود. بهتر است هر چه زودتر از بستر خارج شده و راه بروید.
- پس از هوشیار شدن ابتدا بنشینید، سپس پاهای خود را از لبه تخت آویزان کنید. در صورت نداشتن سرگیجه و تاری دید و … از تخت خارج شوید. دقت کنید حتما پرستار بخش را در زمان خارج شدن از تخت مطلع فرمایید تا در کنار شما باشد.
- در صورت بروز مشکلات زیر در ناحیه عمل، پزشک یا کادر پرستاری خود را در جریان بگذارید:
- خونریزی یا خروج هرگونه مایع از محل زخم (خونریزی به گونهای که بیش از یک گاز استریل خونی شود).
- باز شدن زخمهای بخیه شده
- دردناک ، قرمز شدن و یا تورم زخمهای پوستی
- در صورت داشتن درد، به پرستار اطلاع داده تا طبق تجویز پزشک اقدامات لازم جهت تسکین درد شما را انجام دهد.
- از دستکاری سرمها و رابطهای متصل به خود خودداری کنید.
- داروها طبق تجویز پزشک و در فواصل مشخص توسط پرستار به شما داده خواهد شد.
- پیادهروی روزانه برای شما ضروری بوده و از لخته شدن خون در وریدهای عمقی ساق پا پیشگیری میکند و خطر آمبولی ریه را به حداقل میرساند.
- جوراب واریس تا تا زیر زانو حداقل برای 4 هفته باید پوشیده شود.
- فعالیتهای بدنی نظیر انجام فعالیتهای شخصی از همان روز ترخیص بلامانع است. در مورد انجام ورزشهای سنگین با پزشک خود مشورت نمایید.
- فعالیتهای روزانه از قبیل رانندگی 7 – 3 روز پس از عمل بلامانع میباشد.
نکاتی که لازم است پس از ترخیص از بیمارستان و بازگشت به منزل رعایت نمائید.
- مایعات: شامل غذاها و مواد غذایی نرم که در دمای اتاق مایع یا نیمه مایع و دارای آب بیشتری نیز باشند، است مانند: آبگوشت، آب میوه طبیعی و خانگی، شیر، عصارههای صاف شده سوپ و غلات پخته شده. شما به مدت ۲ هفته در رژیم مایعات میمانید. به یاد داشته باشید مصرف مایعات باید بهصورت جرعه جرعه و با قاشق و آرام باشد.
- غذاهای پورهای: شامل مواد غذایی با ترکیب خمیری و نرم یا مایعات غلیظ میباشد. در غذاهای پورهای تکههای مواد غذایی وجود ندارد مانند پوره سیب زمینی. غذاهای پورهای عموماً به مدت ۳ تا ۴ هفته ادامه مییابند. البته این مدت با نظر جراح و متخصص تغذیه قابل تغییر است .
- غذاهای سفت: شامل غذاهایی که ترد هستند و آسان جویده میشوند. مانند: گوشتهایی که خوب ریز و کوچک برش خوردهاند، غذاهای کنسرو شده یا نرم، میوههای تازه و سبزیجات پخته. معمولاً به مدت ۸ هفته قبل از شروع غذاهای معمولی باید از غذاهای نرم استفاده کنید که این زمان نیز با صلاحدید پزشک معالج یا متخصص تغذیه قابل تغییر است. در طی این رژیم غذایی شما وعدههای غذایی کوچکی را در یک روز میل میکنید و مایعات را آرام آرام مینوشید توجه داشته باشید که نوشیدن مایعات باید در طی روز و به آرامی صورت گیرد نه همراه با وعدههای غذایی.
- اینکه شما با چه سرعتی از یک مرحله به مرحلهی بعدی رژیم غذایی دست پیدا کنید بستگی به آن دارد که بدن شما چگونه با الگوهای غذایی و ترکیب و غلظت آنها سازگاری حاصل کند. بیماران معمولاً سه ماه بعد از عمل جراحی غذاهای عادی را با یک ترکیب سفتتر شروع خواهند کرد. اما این مسئله ممکن است زودتر اتفاق بیفتد.
- احساس سرگیجه موقع بلند شدن، ناشی از بلند شدن ناگهانی است. با حرکت دادن اندامها قبل از بلند شدن و نیز مصرف مایعات کافی میتوان از این احساس سرگیجه و سیاهی رفتن چشم جلوگیری نمود.
- ممکن است در ابتدا شما با ۶ وعده غذایی کوچک در روز شروع به خوردن کنید سپس این وعدهها به ۴ وعده در روز تقلیل مییابد و زمانی که این وعدهها به ۳ وعده در روز رسید شما یک برنامه غذایی عادی را دنبال خواهید کرد.
- وعدههای غذایی باید شامل پروتئین غنیشده باشند مانند گوشت، محصولات لبنی کمچرب (ماست، پنیر) یا تخممرغ. پروتئین به حفظ و بهبود وضعیت بدنی شما بعد از عمل جراحی کمک مؤثری خواهد کرد.
- آهسته و آرام بخورید. مایعات را 30 دقیقه قبل یا بعد از هر وعده غذایی میل کنید. برای خوردن هر وعده غذایی حداقل 30 دقیقه وقت صرف کنید و 30 تا 60 دقیقه برای نوشیدن یک فنجان مایع زمان در نظر بگیرید. از خوردن غذاهای پرچرب و شیرین مانند آبنبات ، شکلات و بستنی پرهیز کنید. تکههای کوچکی از غذا را مصرف کنید و تاحدی بجوید که به شکل پورههای غلیظ درآید و سپس آن را ببلعید. اگر نمیتوانید غذا را خوب بجوید و کاملاً نرم کنید از بلعیدن آن خودداری کنید.
- مایعات را در بین وعدههای غذایی میل کنید. از مصرف غذاها و نوشیدنیهای شیرین، پرچرب و پرانرژی بپرهیزید .
- میزان مصرف روزانه مایعات بایستی حدود 5/1 لیتر باشد.
- ویزیت مجدد توسط پزشک معالج به شما اعلام خواهد شد که معمولا 10-7 روز پس از عمل جراحی میباشد.
در صورت مشاهده موارد زیر به بیمارستان و یا پزشک مراجعه کنید
- تب بالای 8/37 درجه سانتیگراد
- عدم دفع مدفوع و گاز
- کاهش حجم ادرار
- تهوع و استفراغ بیش از حد
- تنگی نفس ناگهانی یا احساس سنگینی در قفسه سینه
- درد شدید شکم که به مسکن های تجویز شده پاسخ ندهد.
- سایر موارد نگران کننده و یا اورژانسی